Soğuk cüzdanda tutulan kripto varlığın mirasbırakanın ölümüyle birlikte hukuken ortadan kalkması söz konusu değildir. Varlık, blokzincir üzerindeki adreslerde kayıtlı olmaya devam eder. Ancak miras hukuku bakımından iki ayrı unsurun birbirinden ayrılması gerekir:
- Kripto varlığın kendisi,
- Bu varlık üzerinde tasarruf etmeyi sağlayan özel anahtar veya seed phrase.
Soğuk cüzdanın fiziksel cihaz olarak terekeye dahil olması, cüzdandaki kripto varlıkların mirasçılar tarafından fiilen kullanılabileceği anlamına gelmez. Donanım cüzdanı, çoğu durumda özel anahtarın kendisini değil, anahtara erişim sağlayan veya onu güvenli biçimde kullanan bir aracı taşıyıcısıdır. Seed phrase bilinmiyorsa cihazın mirasçılara teslimi, ekonomik bakımdan boş veya sınırlı bir teslim olabilir.
Türk hukukundaki temel mesele, kripto varlığın “hukuki boşlukta” bulunması değildir. Asıl belirsizlik; kripto varlığın tereke içinde nasıl tespit edileceği, özel anahtarın kime ve hangi hukuki işlemle teslim edileceği, elbirliği hâlindeki miras ortaklığında tek bir mirasçının teknik erişiminin nasıl sınırlandırılacağı ve blokzincir işleminin mirasçılar arasındaki iç ilişkiye nasıl yansıyacağı noktalarında ortaya çıkar.
Genel Hukuki Çerçeve: Kripto Varlık Terekenin Neresindedir?
Kripto varlık terekeye dahil bir malvarlığı değeridir
Türk Medeni Kanunu bakımından miras, mirasbırakanın ölümüyle açılır. Tereke, mirasbırakanın malvarlığındaki hakları, alacakları ve ekonomik değerleri kapsar. Kripto varlıklar da ekonomik değer ifade ettikleri ölçüde terekenin aktifinde gösterilmelidir.
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 3. maddesinde, 7518 sayılı Kanun değişikliği sonrasında kripto varlık; dağıtık defter teknolojisi veya benzeri teknoloji kullanılarak oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtılan ve değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlık olarak tanımlanmıştır. Bu tanım, kripto varlığın maddi bir eşya olmadığını, fakat ekonomik değer taşıyan bir malvarlığı unsuru olduğunu ortaya koyar.
SERMAYE PİYASASI KANUNU – KRİPTO VARLIK VE CÜZDAN TANIMLARI
aa) Cüzdan: Kripto varlıkların transfer edilebilmesini ve bu varlıkların ya da bu varlıklara ilişkin özel ve açık anahtarların çevrim içi veya çevrim dışı olarak depolanmasını sağlayan yazılım, donanım, sistem ya da uygulamaları,
bb) Kripto varlık: Dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlıkları,
Kripto varlık, blokzincir üzerinde belirli bir adreste görülür. Özel anahtar ise bu adres üzerinde transfer yetkisi sağlayan kriptografik bilgidir. Bu nedenle özel anahtarın terekenin kendisi olduğu söylenemez. Özel anahtar, terekeye dahil kripto varlığın kullanılmasını veya devredilmesini sağlayan erişim unsurudur.
Tereke tespiti ve koruma önlemleri
Türk Medeni Kanunu’nun 589. maddesi kapsamında mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya re’sen tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak için gerekli önlemleri alabilir. Bu önlemler arasında tereke mallarının yazımı, mühürlenmesi, terekenin resmen yönetilmesi ve vasiyetnamelerin açılması bulunur.
TÜRK MEDENİ KANUNU – TEREKENİN KORUNMASI
Mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya re’sen tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak üzere gerekli olan bütün önlemleri alır.
Bu önlemler, özellikle kanunda belirtilen hâllerde terekede bulunan mal ve hakların yazımına, terekenin mühürlenmesine, terekenin resmen yönetilmesine ve vasiyetnamelerin açılmasına ilişkindir.
üzerindeki kripto varlıkların zilyetliğinin devriyle aynı sonucu doğurmaz. TMK m. 763, taşınır mülkiyetinin nakli bakımından zilyetliğin devrini esas alır. Fakat kripto varlığın ekonomik kontrolü, cihazın fiziksel hâkimiyetinden çok özel anahtarın kullanılabilmesine bağlıdır.
TÜRK MEDENİ KANUNU – TAŞINIR MÜLKİYETİNİN NAKLİ
Taşınır mülkiyetinin konusu, nitelikleri itibarıyla taşınabilen maddî şeyler ile edinmeye elverişli olan ve taşınmaz mülkiyetinin kapsamına girmeyen doğal güçlerdir.
Madde 763- Taşınır mülkiyetinin nakli için zilyetliğin devri gerekir.
Buradaki hukuki karşılık, cihazın terekeye dahil olduğunun tespit edilmesi; fakat cihazın temsil ettiği dijital varlıklara erişimin henüz mümkün olmadığının ayrıca belirlenmesidir. Mahkemeden özel anahtarın icadını veya teknik olarak var olmayan bir erişim bilgisinin üretilmesiniBu kapsamda “tereke tespiti davası” uygulamada çoğunlukla mirasbırakanın yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesi önünde yürütülür. Talep, yalnızca ev, araç, banka hesabı veya menkul kıymetlerin tespitiyle sınırlı değildir. Donanım cüzdanı, cüzdanın bulunduğu yer, ilgili adresler, borsa hesapları, işlem kayıtları, bilgisayar ve telefonlar, yedekleme araçları ve kripto varlıkla bağlantılı belgeler de tespit kapsamına alınabilir.
Kripto varlığın miktarının belirlenmesi için blokzincir taraması yapılabilir. Bununla birlikte yalnızca bir blokzincir adresinin mirasbırakana ait olduğunun gösterilmesi yeterli olmayabilir. Mirasbırakanın adres üzerindeki kontrolü, cüzdanın satın alma kaydı, cihazın bulunduğu yer, borsa transfer geçmişi, banka hareketleri, elektronik yazışmalar, vergi veya muhasebe kayıtları ve tanık anlatımları birlikte değerlendirilmelidir.
Elektronik veriler, Hukuk Muhakemeleri Kanunu bakımından belge niteliğinde olabilir.
HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU – ELEKTRONİK VERİLERİN BELGE NİTELİĞİ
Uyuşmazlık konusu vakıaları ispata elverişli yazılı veya basılı metin, senet, çizim, plan, kroki, fotoğraf, film, görüntü veya ses kaydı gibi veriler ile elektronik ortamdaki veriler ve bunlara benzer bilgi taşıyıcıları bu Kanuna göre belgedir.
Senaryo 1: Seed Phrase Bilinmiyor
Mirasbırakanın ölümünden sonra çekmecede bir donanım cüzdanı bulunuyor. Cihaz çalışıyor; fakat PIN kodu ve seed phrase bilinmiyor. Aile, cihazın içinde kripto varlık bulunduğunu biliyor; ancak hangi ağlarda hangi adreslerin kullanıldığını bilmiyor.
Terekeye dahil olan nedir?
Bu durumda donanım cüzdanı fiziksel taşınır eşya olarak terekeye dahil edilir. Cüzdanın içindeki kripto varlıkların da terekeye ait olduğu ileri sürülebilir. Ancak varlıkların miktarı ve erişilebilirliği ayrı bir ispat problemidir.
Cihazın mirasçılara teslimi, blokzincir istemek mümkün değildir.
Mahkeme hangi delilleri değerlendirebilir?
Sulh Hukuk Mahkemesi önünde şu deliller önem kazanabilir:
- Donanım cüzdanının fiziksel olarak bulunması,
- Cüzdanın satın alma faturası veya kargo kayıtları,
- Mirasbırakanın bilgisayar ve telefonlarındaki cüzdan uygulamaları,
- Borsa hesaplarından soğuk cüzdana yapılan transfer kayıtları,
- Blokzincir adresleri ve işlem geçmişi,
- E-posta, mesajlaşma ve notlar,
- Tanık anlatımları,
- Bilirkişi incelemesi,
- Banka hareketleri ve cüzdan alımına ilişkin ödeme kayıtları.
Ancak seed phrase bulunamıyorsa bilirkişi, çoğu durumda yalnızca cihazın ve olası adreslerin tespitini yapabilir. Blokzincir bakımından “varlık var” sonucuna ulaşılması, transfer yetkisinin elde edildiği anlamına gelmez.
Senaryo 2: Seed Phrase Mirasçıda Var, Fakat Kayıt Yok
İkinci senaryoda mirasçılardan biri seed phrase’i biliyor veya mirasbırakanın kendisine daha önce verdiğini ileri sürüyor. Ancak vasiyetname, yazılı devir belgesi, mesaj veya başka bir kayıt bulunmuyor.
Mirasçı doğrudan transfer yapabilir mi?
Teknik olarak yapabilir. Seed phrase’i cüzdana aktararak varlıkları başka adrese gönderebilir. Fakat teknik imkân ile hukuki yetki aynı şey değildir.
Birden fazla mirasçı varsa, ölümle birlikte mirasçılar arasında miras ortaklığı oluşur. TMK m. 640 uyarınca mirasçılar, paylaşmaya kadar terekenin bütün hak ve borçlarını kapsayan bir ortaklık içinde bulunur. Mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur ve terekeye ait haklar üzerinde kural olarak birlikte tasarruf eder.
TÜRK MEDENİ KANUNU – MİRAS ORTAKLIĞI
Birden çok mirasçı bulunması hâlinde, mirasın geçmesiyle birlikte paylaşmaya kadar, mirasçılar arasında terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir ortaklık meydana gelir.
Mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olurlar ve sözleşme veya kanundan doğan temsil ya da yönetim yetkisi saklı kalmak üzere, terekeye ait bütün haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler.
Mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesi, miras ortaklığına paylaşmaya kadar bir temsilci atayabilir.
Bu nedenle tek mirasçının seed phrase’i kullanarak kripto varlığı kendi adresine aktarması, diğer mirasçıların onayı veya geçerli bir temsil yetkisi olmadan tereke üzerinde tek başına tasarruf olarak değerlendirilebilir.
İşlemin teknik olarak blokzincirde kesinleşmesi, miras ortaklığı bakımından işlemi otomatik olarak hukuka uygun hâle getirmez. Diğer mirasçılar, transfer edilen değerin terekeye iadesini, paylaşım hesabına dahil edilmesini veya uğranılan zararın giderilmesini talep edebilir.
Ayrıca seed phrase’in kullanılması, özel olayın özelliklerine göre ceza hukuku iddialarını da gündeme getirebilir. TCK m. 160, kaybedilmiş olması nedeniyle malikinin zilyetliğinden çıkmış veya hata sonucu ele geçirilmiş eşya üzerinde iade etmeksizin malik gibi tasarrufta bulunmayı düzenlerci atanması istenebilir. Bu temsilci, kripto varlığın korunması, güvenli bir adrese taşınması, değerinin tespiti veya paylaşmaya kadar yönetilmesi bakımından önem taşıyabilir.
Ancak temsilcinin de private key’i tek başına kullanması sınırsız bir yetki doğurmaz. Yetkinin kapsamı, mahkeme kararı, mirasçıların anlaşması ve terekenin korunması amacıyla sınırlı olmalıdır. Transfer yapılacaksa işlem öncesinde adres, miktar, ağ, işlem ücreti ve imza süreci kayıt altına alınmalıdır.
Senaryo 3: Seed Phrase Noterle Güvence Altına Alınmış
Üçüncü senaryoda mirasbırakan seed phrase’i açık şekilde vasiyetnameye yazmak yerine kapalı zarf, şifreli belge veya ayrı bir saklama düzeni içinde notere bırakmıştır.
Türk Medeni Kanunu’nun 538. maddesi uyarınca el yazılı vasiyetname, saklanmak üzere açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılabilir. Noterlik Kanunu’nun 60 ve devamı maddeleri kapsamında noterlerin açık veya kapalı olarak verilen vasiyetnameleri saklaması ve buna. Bu hükmün doğrudan seed phrase veya kripto varlığa uygulanıp uygulanmayacağı somut olayın teknik ve hukuki niteliğine bağlıdır; otomatik bir sonuç kurulamaz. Bununla birlikte, kişinin mirasçı sıfatını ve diğer mirasçıların haklarını bilerek kendi adına transfer yapması, ceza soruşturması ve özel hukuk uyuşmazlığı bakımından ciddi risk yaratır.
En güvenli yaklaşım, seed phrase’e erişildiğinde ilk işlem olarak varlıkları tek mirasçının kontrolündeki kişisel cüzdana aktarmak değil; mevcut bakiyeyi, adresleri ve işlem geçmişini delillendirmek, diğer mirasçıları bilgilendirmek ve ortak yönetim protokolü oluşturmaktır.
Miras Ortaklığında Kimin Erişim Yetkisi Vardır?
Miras ortaklığı devam ederken tek bir mirasçının “seed phrase bende” gerekçesiyle fiilî kontrol sahibi olması, hukuki olarak münhasır malik olduğu anlamına gelmez. Teknik erişim, mülkiyet veya miras payı belgesi değildir.
Mirasçılar birlikte hareket edemiyorsa TMK m. 640 çerçevesinde sulh mahkemesinden miras ortaklığına temsil ilişkin tutanak düzenlemesi mümkündür.
Bu yöntem, seed phrase’in mirasbırakan hayattayken geniş bir çevre tarafından görülmesini azaltır. Fakat noterlik saklaması, özel anahtarın teknik olarak doğrulandığı veya cüzdanın çalışırlığının garanti edildiği anlamına gelmez. Noter; ilgili seed phrase’in hangi ağları desteklediğini, hangi cüzdanı oluşturduğunu veya içindeki varlıkların güncel bakiyesini teknik olarak teyit etmek zorunda değildir.
Ölümden sonra vasiyetname veya saklanan belge, yetkili makamlara teslim ve inceleme sürecine girer. Bu nedenle seed phrase’in açık metin olarak belgeye yazılması yerine, şifreli biçimde saklanması ve çözme bilgisinin ayrı bir güvenlik düzeniyle korunması daha uygun olabilir. Ancak çözme anahtarının nerede tutulacağı, mirasçıların kimlik doğrulaması ve birden fazla mirasçı varsa ortak erişim yöntemi ayrıca düzenlenmelidir.
Borsadaki Varlık ile Soğuk Cüzdan Varlığı Arasındaki Fark
Borsada tutulan varlıklarda mirasçıların karşısında belirli bir kripto varlık hizmet sağlayıcı bulunur. Platformda hesap, müşteri kimlik bilgileri, işlem geçmişi, para yatırma ve çekme kayıtları bulunabilir. Bu durum tereke tespitini kolaylaştırır.
Ancak platform, mirasçının tek taraflı beyanıyla hesabı devretmez veya varlıkları başka adrese göndermez. Uygulamada platformlar genellikle ölüm belgesi, veraset ilamı, mirasçılık belgesi, mirasçıların kimlikleri, ortak talep veya mahkeme kararı gibi belgeler ister. KYC ve suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesi yükümlülükleri nedeniyle, müşteri hesabının mirasçıya aktarılması veya hesaptaki varlıkların çekilmesi için ek doğrulamalar yapılabilir.
Soğuk cüzdanda ise platformun işlem yapması veya mirasçıları doğrulaması mümkün değildir. Ağ üzerindeki transfer, private key’i kullanan kişi tarafından yapılır. Bu nedenle borsa hesabında “hukuki erişim engeli” daha görünürken, soğuk cüzdanda “teknik erişim engeli” veya yetkisiz teknik erişim riski öne çıkar.
6362 sayılı Kanun’un kripto varlık hizmet sağlayıcı ve mirasçıların bilgilendirilmesi ve ortak yönetim veya mahkemece atanacak temsilci seçeneği değerlendirilmelidir.
-
TMK m. 589 kapsamında Sulh Hukuk Mahkemesinden terekenin korunması ve tespiti istenmelidir. Donanım cüzdanı, elektronik cihazlar, blokzincir adresleri ve ilgili dijital kayıtlar talep konusu yapılmalıdır.
-
Çoklu mirasçı varsa TMK m. 640 çerçevesinde ortak yönetim planı kurulmalıdır. Teknik erişim, işlem onayı, varlıkların geçici güvenli adrese taşınması ve paylaşım hesabı yazılı hâle getirilmelidir.
-
Borsa hesapları için platformun belge listesi önceden öğrenilmelidir. Ölüm belgesi, mirasçılık belgesi, kimlik belgeleri ve gerekiyorsa mahkeme kararı hazırlanmalı; platforma yapılan başvurular ve verilen yanıtlar saklanmalıdır.
Sonuç olarak, soğuk cüzdandaki kripto varlık, mirasbırakanın ölümüyle terekenin aktifinde yer alabilir. Donanım cüzdanı fiziksel olarak teslim edilse bile özel anahtar bilinmiyorsa dijital varlığa erişim sağlanamaz. Seed phrase saklama hizmeti tanımları, platformların ve saklama kuruluşlarının müşteri varlıkları veya özel anahtarlarla ilişkisini düzenler; fakat mirasbırakanın kendi non-custodial soğuk cüzdanında bulunan varlıkların ölüm sonrası erişim prosedürünü ayrıntılı biçimde düzenleyen özel bir miras mekanizması kurmaz. Belirsizliğin bulunduğu yer tam olarak burasıdır: Terekeye dahil olma meselesi ile özel anahtarın ölümden sonra güvenli ve ortak kullanımı arasında özel usul kuralları bulunmaması.